Dragerschap (Premutatie)
Een drager heeft het fragiele-X-syndroom zelf niet, maar kan het veranderde gen wel doorgeven aan zijn of haar kinderen
Wat is dragerschap?
Premutatie van het FMR1-gen
Iemand die een verandering heeft in het FMR1-gen op het X-chromosoom is drager van het fragiele-X-syndroom, dat heet een premutatie. Een drager heeft het fragiele-X-syndroom zelf niet, maar kan het veranderde gen wel doorgeven aan zijn of haar kinderen.
Het aantal CGG-herhalingen op het FMR1-gen is bij dragers verhoogd. Normaal is 10-50 herhalingen. Bij 50-200 herhalingen spreken we van een premutatie of dragerschap. Iemand met meer dan 200 herhalingen heeft het fragiele-X-syndroom.
CGG-herhalingen en dragerschap
Het aantal CGG-herhalingen bepaalt of iemand normaal, drager of aangedaan is:
Normaal
10-50 herhalingen
Premutatie / Dragerschap
50-200 herhalingen
Fragiele X
200+ herhalingen
Genetisch onderzoek
Genetisch onderzoek kan vaststellen of er sprake is van dragerschap. Het is verstandig dit onderzoek via de huisarts aan te vragen als er fragiele X in de familie voorkomt en als er een kinderwens is.
Erfelijkheid
Zowel mannen als vrouwen kunnen drager zijn van een premutatie. In een volgende generatie kan een premutatie, met name via de vrouw, uitbreiden naar een volledige mutatie.
Klinisch geneticus
Een klinisch geneticus kan uitleg geven over erfelijkheid, risico’s en mogelijke keuzes. In een volgende generatie kan een premutatie, met name via de vrouw, namelijk uitbreiden naar een volledige mutatie.
Risico op uitbreiding naar volledige mutatie
Overdracht via mannen
Een man die drager is van een premutatie, kan deze alleen doorgeven aan een dochter, die dan ook draagster wordt van de premutatie. Bij overdracht via een man breidt de premutatie niet uit naar een volledige mutatie.
Overdracht via vrouwen
Bij vrouwen kan een premutatie wél uitbreiden naar een volledige mutatie bij overdracht aan een kind. De kans dat een premutatie uitbreidt hangt samen met het aantal CGG-herhalingen. Deze kans is het grootst bij 81-100 herhalingen.
Persoonlijk advies
In de praktijk bespreekt een klinisch geneticus aan de hand van onder andere het aantal herhalingen, de familiegeschiedenis en testmethoden hoe groot de kans in ieder individueel geval is.
Mogelijke klachten bij dragerschap
De meeste dragers hebben geen duidelijke klachten en functioneren normaal. Toch hebben sommige dragers wel klachten. Deze komen niet bij iedereen voor en verschillen sterk per persoon. Deze klachten kunnen al op jonge leeftijd voorkomen, maar zich ook pas later in het leven ontwikkelen.
FXPOI
Primaire Ovarium Insufficiëntie
Vrouwelijke dragers hebben een verhoogde kans op een vervroegde overgang en verminderde vruchtbaarheid. Dit heet FXPOI: Fragile X-Associated Primary Ovarian Insufficiency.
FXAND
Neurodevelopmental Disorder
Klachten als aandachtsproblemen, overgevoeligheid voor geluid, stemmingsklachten zoals somberheid of angst en een verhoogde bloeddruk worden samengevat onder de term FXAND: Fragile X-Associated neuropsychiatric Disorder.
FXTAS
Tremor Ataxie Syndroom
Zowel mannelijke als vrouwelijke dragers kunnen op latere leeftijd FXTAS krijgen: Fragile X-Associated Tremor/Ataxia Syndrome. Hierbij ontstaan klachten als trillen, problemen met het evenwicht en veranderingen in het geheugen.
Meer informatie per onderwerp
Informatie over specifieke aandoeningen bij dragers
Kinderwens
Planning & Zwangerschap
Informatie voor (aanstaande) ouders met de premutatie over zwangerschap en erfelijkheid.
FXPOI
Primaire Ovarium Insufficiëntie
Over vroegtijdige overgang en vruchtbaarheidsproblemen bij vrouwelijke dragers.
FXAND
Neurodevelopmental Disorder
Informatie over ontwikkelingsproblemen en gedragsklachten bij kinderen met premutatie.
FXTAS
Tremor Ataxie Syndroom
Over evenwichtsproblemen en trillingen bij oudere dragers van de premutatie.